عرفه؛ روزی بسان شب قدر

عرفه؛ روزی بسان شب قدر

عرفه؛ تنها اميد بخشايش

عرفات، نام منطقه وسيعی است با مساحت حدود 18 كيلومتر مربع در شرق مكه معظمه، اندكی متمايل به جنوب كه در ميان راه طائف و مكه قرار گرفته است. زائران بيت الله الحرام در روز عرفه – نهم ذی حجه – از ظهر تا غروب در اين منطقه حضور دارند. در روايتی آمده است كه آدم و حوا عليهماالسلام پس از هبوط [فرود آمدن] از بهشت و آمدن به كره خاكی، در اين سرزمين همديگر را يافتند و به همين دليل، اين منطقه «عرفات » و اين روز«عرفه » نام گرفته است..

عرفه از عيدهای بزرگ است، هر چند عيد ناميده نشده و روزی است كه حق تعالی بندگان خويش را به عبادت و اطاعت خود دعوت كرده، سفره جود و احسان خود را برای آنها گسترده است. شيطان در اين روز، از همه اوقات خوارتر و حقيرتر و خشمناك تر است.

روايت شده كه حضرت زين العابدين عليه السلام در روز عرفه صدای فقيری را شنيد كه از مردم كمك می خواست . حضرت فرمود: وای بر تو! آيا دست نياز به سوی غير خدا دراز می كنی؛ در حالی كه اميد می رود در اين روز بچه هايی كه در شكم مادر هستند، مورد فضل و لطف الهی قرار گيرند و سعادتمند گردند؟(1)

نيز در روايتی از حضرت صادق عليه السلام آمده است: « كسی كه در ماه رمضان آمرزيده نگردد تا رمضان آينده آمرزيده نمی گردد؛ مگر اين كه روز عرفه را درك كند.»(2) به عبارت ديگر تنها اميد کسانی که در ماه رمضان بخشيده نشده اند؛ روز عرفه می باشد.

بهترين عمل در روز عرفه دعاست و در ميان روزهای سال، اين روز برای دعا امتياز ويژه ای دارد. با توجه به ايام سال و مناسبت های مختلف در می يابيم که برای دعا و مناجات هميشه شب، مورد نظر حضرت باری تعالی بوده است، مثل شب های قدر، شب نيمه شعبان و… و تنها روزی را که برای مناجات همگانی معرفی کرده اند؛ روز عرفه می باشد.

روز عرفه دارای دعاهای فراوانی است؛ ولی در اين ميان، دعای عرفه امام حسين عليه السلام دارای جايگاه ممتاز و ويژه ای است و در واقع، ناب ترين و عميق ترين معارف الهی و توحيدی در اين دعا، بر زبان سالار شهيدان عليه السلام جاری گشته است.

امام حسين عليه السلام در آخرين عرفه عمر خود، عصر روز عرفه با گروهی از خاندان و فرزندان و شيعيان، با نهايت خاكساری و خشوع از خيمه بيرون آمدند و در جانب چپ كوه ايستادند . امام عليه السلام چهره مبارك خود را به سوی كعبه گردانيد مانند مسكين نيازمندی كه غذا می طلبد، دست ها را برابر صورت خود گرفت و دعايش را چنين آغاز كرد:

«الحمدُ للهِ الّذي ليسَ لِقَضائِهِ دافِعٌ ولا لعطائه مانعٌ ولا كصنعه صنع صانعٌ و هو الجوادُ الواسِع؛(3) سپاس خدايی را سزاست كه چيزی قضايش را دور نمی سازد و از عطا و بخشش او جلوگيری نمی كند و هيچ آفريننده ای آفرينش او را ندارد و او سخاوتمندی بی انتهاست».

حضرت عليه السلام سپس به بيان گوشه ای از نعمت های بی پايان خدا كه انسان را در تمام مراحل رشد و تكامل در برگرفته، می پردازد و مهربانی مادران و دايه ها و مواظبت و پرستاری و دل‏ سوزی آنان را از الطاف و عنايت های خدا می شمرد؛ سپس به لزوم شكر نعمت های الهی اشاره می كند و خود را از ادای يك شكر نيز عاجز و ناتوان می بيند . هر فرازی از اين دعا، دريچه ای از نور و توحيد و عشق و محبت به خدا را به سوی دل انسان می گشايد و عبارات دعا و محتوای آن، نشان می دهد كه امام حسين عليه السلام در حال اين دعا دائم از خود و عالم غافل گشته، تمام جهان را به يك سو نهاده، با همه وجود حضور خدا و احاطه و اشراف او به همه ذرات هستی و نفوذ علم و قدرت و حيات او را بر تك تك ذرات و موجودات عالم مشاهده می نمايد و آنچه را كه ديده، بر زبان آورده است. امام حسين عليه السلام می خواهد با اين نيايش، انسان و خدا را بشناساند و نزديكی آن را به هم بنمايد . او با اين نيايش، منطقی ترين و واقعی ترين رابطه انسان با خدا را توضيح می دهد .

دعای عرفه سيدالشهدا عليه السلام سراسر نور و عرفان پروردگار است و آميزه ای از شور و عشق و محبت و معرفت به ذات پاك خداست. در فرازهای اين دعا، امام حسين عليه السلام با خدا چنين عاشقانه زمزمه می كند:

خدايا! اجازه فرما تا دمی چند در برابرت به زانو درافتم و قطراتی از اقيانوس جان، نثار بارگاهت نمايم . خيال دوری راه تا درگاه جمالت خسته و فرسوده ام كرده است:

از گل آدم شنيدم بوی تو

راه ها پيموده ام تا كوی تو

خدايا! موجوداتی كه در هستی خود نيازمند تو هستند، چگونه می توانند راهنمای من به سوی تو باشند؟

پروردگارا! آيا حقيقتی غير از تو آن روشنايی را دارد كه بتواند تو را بر من آشكار سازد؟ كی از نظر، غايب و پنهان بوده ای كه نيازمند راهنمايی به سوی خود باشی و چه وقت از من دور بوده ای تا نمودهای جهان مرا به تو برساند؟

همه عالم به نور توست پيدا

كجا گردی تو از عالم هويدا؟

خدايا! روشنايی جمال و جلالت در جهان هستی آشكارتر از هر چيز است و وجود تو خفا و پوشيدگی ندارد تا چراغی سر راه بگيرم و بارگاه ربوبی تو را جستجو نمايم و يا دليلی را راهنمای خود به سوی تو قرار دهم؛ چون فروزنده چراغ، تو و سازنده دليل و راهنما، تويی .

خدای من! چشمی كه تو را بر خود نگهبان و مراقب نبيند، كور و فرو بسته باد و بنده ای كه از متاع محبت تو بی بهره باشد، سرمايه باخته و ورشكسته باد .

ديده ای كان چهره روشن نبيند كور باد

خاطری كز توست خالی، تيره و بی نور باد

امام حسين عليه السلام با اين دعا، روحی تازه به كالبد عرفات دميد و اين نغمه خوش آسمانی و آوای دل انگيز ملكوتی را تا ابد در سينه سينای عرفات به يادگار گذاشت.

از صدای سخن عشق نديدم خوش تر

يادگاری كه در اين گنبد دوار بماند

1- مفاتيح الجنان، اعمال روز عرفه .

2-  همان، فضيلت ماه مبارك رمضان .

3-  بحارالانوار، ج95، ص 216 (باب2ـ أعمال خصوص يوم عرفة و…).

عرفه؛ روزی بسان شب قدر

عرفه؛ تنها اميد بخشايش

عرفات، نام منطقه وسيعی است با مساحت حدود 18 كيلومتر مربع در شرق مكه معظمه، اندكی متمايل به جنوب كه در ميان راه طائف و مكه قرار گرفته است. زائران بيت الله الحرام در روز عرفه – نهم ذی حجه – از ظهر تا غروب در اين منطقه حضور دارند. در روايتی آمده است كه آدم و حوا عليهماالسلام پس از هبوط [فرود آمدن] از بهشت و آمدن به كره خاكی، در اين سرزمين همديگر را يافتند و به همين دليل، اين منطقه «عرفات » و اين روز«عرفه » نام گرفته است..

عرفه از عيدهای بزرگ است، هر چند عيد ناميده نشده و روزی است كه حق تعالی بندگان خويش را به عبادت و اطاعت خود دعوت كرده، سفره جود و احسان خود را برای آنها گسترده است. شيطان در اين روز، از همه اوقات خوارتر و حقيرتر و خشمناك تر است.

روايت شده كه حضرت زين العابدين عليه السلام در روز عرفه صدای فقيری را شنيد كه از مردم كمك می خواست . حضرت فرمود: وای بر تو! آيا دست نياز به سوی غير خدا دراز می كنی؛ در حالی كه اميد می رود در اين روز بچه هايی كه در شكم مادر هستند، مورد فضل و لطف الهی قرار گيرند و سعادتمند گردند؟(1)

نيز در روايتی از حضرت صادق عليه السلام آمده است: « كسی كه در ماه رمضان آمرزيده نگردد تا رمضان آينده آمرزيده نمی گردد؛ مگر اين كه روز عرفه را درك كند.»(2) به عبارت ديگر تنها اميد کسانی که در ماه رمضان بخشيده نشده اند؛ روز عرفه می باشد.

بهترين عمل در روز عرفه دعاست و در ميان روزهای سال، اين روز برای دعا امتياز ويژه ای دارد. با توجه به ايام سال و مناسبت های مختلف در می يابيم که برای دعا و مناجات هميشه شب، مورد نظر حضرت باری تعالی بوده است، مثل شب های قدر، شب نيمه شعبان و… و تنها روزی را که برای مناجات همگانی معرفی کرده اند؛ روز عرفه می باشد.

روز عرفه دارای دعاهای فراوانی است؛ ولی در اين ميان، دعای عرفه امام حسين عليه السلام دارای جايگاه ممتاز و ويژه ای است و در واقع، ناب ترين و عميق ترين معارف الهی و توحيدی در اين دعا، بر زبان سالار شهيدان عليه السلام جاری گشته است.

امام حسين عليه السلام در آخرين عرفه عمر خود، عصر روز عرفه با گروهی از خاندان و فرزندان و شيعيان، با نهايت خاكساری و خشوع از خيمه بيرون آمدند و در جانب چپ كوه ايستادند . امام عليه السلام چهره مبارك خود را به سوی كعبه گردانيد مانند مسكين نيازمندی كه غذا می طلبد، دست ها را برابر صورت خود گرفت و دعايش را چنين آغاز كرد:

«الحمدُ للهِ الّذي ليسَ لِقَضائِهِ دافِعٌ ولا لعطائه مانعٌ ولا كصنعه صنع صانعٌ و هو الجوادُ الواسِع؛(3) سپاس خدايی را سزاست كه چيزی قضايش را دور نمی سازد و از عطا و بخشش او جلوگيری نمی كند و هيچ آفريننده ای آفرينش او را ندارد و او سخاوتمندی بی انتهاست».

حضرت عليه السلام سپس به بيان گوشه ای از نعمت های بی پايان خدا كه انسان را در تمام مراحل رشد و تكامل در برگرفته، می پردازد و مهربانی مادران و دايه ها و مواظبت و پرستاری و دل‏ سوزی آنان را از الطاف و عنايت های خدا می شمرد؛ سپس به لزوم شكر نعمت های الهی اشاره می كند و خود را از ادای يك شكر نيز عاجز و ناتوان می بيند . هر فرازی از اين دعا، دريچه ای از نور و توحيد و عشق و محبت به خدا را به سوی دل انسان می گشايد و عبارات دعا و محتوای آن، نشان می دهد كه امام حسين عليه السلام در حال اين دعا دائم از خود و عالم غافل گشته، تمام جهان را به يك سو نهاده، با همه وجود حضور خدا و احاطه و اشراف او به همه ذرات هستی و نفوذ علم و قدرت و حيات او را بر تك تك ذرات و موجودات عالم مشاهده می نمايد و آنچه را كه ديده، بر زبان آورده است. امام حسين عليه السلام می خواهد با اين نيايش، انسان و خدا را بشناساند و نزديكی آن را به هم بنمايد . او با اين نيايش، منطقی ترين و واقعی ترين رابطه انسان با خدا را توضيح می دهد .

دعای عرفه سيدالشهدا عليه السلام سراسر نور و عرفان پروردگار است و آميزه ای از شور و عشق و محبت و معرفت به ذات پاك خداست. در فرازهای اين دعا، امام حسين عليه السلام با خدا چنين عاشقانه زمزمه می كند:

خدايا! اجازه فرما تا دمی چند در برابرت به زانو درافتم و قطراتی از اقيانوس جان، نثار بارگاهت نمايم . خيال دوری راه تا درگاه جمالت خسته و فرسوده ام كرده است:

از گل آدم شنيدم بوی تو

راه ها پيموده ام تا كوی تو

خدايا! موجوداتی كه در هستی خود نيازمند تو هستند، چگونه می توانند راهنمای من به سوی تو باشند؟

پروردگارا! آيا حقيقتی غير از تو آن روشنايی را دارد كه بتواند تو را بر من آشكار سازد؟ كی از نظر، غايب و پنهان بوده ای كه نيازمند راهنمايی به سوی خود باشی و چه وقت از من دور بوده ای تا نمودهای جهان مرا به تو برساند؟

همه عالم به نور توست پيدا

كجا گردی تو از عالم هويدا؟

خدايا! روشنايی جمال و جلالت در جهان هستی آشكارتر از هر چيز است و وجود تو خفا و پوشيدگی ندارد تا چراغی سر راه بگيرم و بارگاه ربوبی تو را جستجو نمايم و يا دليلی را راهنمای خود به سوی تو قرار دهم؛ چون فروزنده چراغ، تو و سازنده دليل و راهنما، تويی .

خدای من! چشمی كه تو را بر خود نگهبان و مراقب نبيند، كور و فرو بسته باد و بنده ای كه از متاع محبت تو بی بهره باشد، سرمايه باخته و ورشكسته باد .

ديده ای كان چهره روشن نبيند كور باد

خاطری كز توست خالی، تيره و بی نور باد

امام حسين عليه السلام با اين دعا، روحی تازه به كالبد عرفات دميد و اين نغمه خوش آسمانی و آوای دل انگيز ملكوتی را تا ابد در سينه سينای عرفات به يادگار گذاشت.

از صدای سخن عشق نديدم خوش تر

يادگاری كه در اين گنبد دوار بماند

1- مفاتيح الجنان، اعمال روز عرفه .

2-  همان، فضيلت ماه مبارك رمضان .

3-  بحارالانوار، ج95، ص 216 (باب2ـ أعمال خصوص يوم عرفة و…).

http://www.shirazi.ir
چهارشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۹