انسان‌شناسي دينی 70

نماز جمعه این هفته وین به تاریخ 9 فوريــه 2018 میلادی برابر با 23 جماد أول 1439 قمری به امامت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن زاده، در مرکز اسلامی وین برگزار گردید. خطیب جمعه وین ضمن دعوت از نمازگزاران به تقوی و پرهیزکاری، مطالب خود را در باب انسان شناسی دینی به صورت زیر ادامه دادند:

  1. دلایل قرآنی فطرت

در قرآن کریم آیات متعددی صراحتا به فطری بودن خداشناسی و دینداری پرداخته است که به گوشه ای از آن آیات اشاره می کنیم:

1- آیه فطرت

قرآن کریم خداجویی و خداپرستی را راه درست می داند و می فرماید:

{ فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ } [الروم: 30]

پس روی خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتی است که خداوند، انسان ها را بر آن آفریده؛ دگرگونی در آفرینش الهی نیست؛ این است آیین استوار؛ ولی اکثر مردم نمی دانند!

وجه به معناي صورت است و مراد از «رو کردن به آیین خالص خدا» در این آیه، آن است که انسان صورت باطنی خود یعنی روی دل خود را و تمام وجود خود را به سوی خدا کند؛ کدام دین الهی؟ همو که خداوند در سرشت همه انسان ها به شکلی جاودانه و تغییرناپذیر آن را قرار داده است. سرشتی که گرد و غبار ایام و طبیعت مادی دنیا و نسیان خدا و غوطه خوردن در گناهان و … می تواند آن را کم رنگ و کم رنگ تر کند اما هیچ گاه از وجود انسان رخت نخواهد بست!

قرآن کریم در آیات فوق الذکر از سوره روم تبیین می کند که نه تنها خداشناسی، بلکه دینداری و اعتقاد به امر قدسی امری تکوینی و فطری است.

برای فهم این نکته باید توجه داشت که ارتباطی وثیق میان تکوین و تشریع وجود دارد؛ آنچه در شریعت توسط وحی و رسولان الهی برای هدایت و سعادت بشر نازل شده است، برگرفته از ساخت تکوینی انسان و ریشه در فطرت و نهاد خلقت او دارد و اساسا ممکن نیست که در شریعت دعوتی وجود داشته باشد که مخالف با فطرت انسانی باشد و از سوی دیگر، نمی توان تصور کرد که امر عقلانی فطری بشری از سوی شریعت مورد مخالفت قرار گیرد که عالمان دینی از این موضوع با قاعده ملازمه یاد کرده اند و که برگرفته از حدیث «کل ما حکم به الشرع حکم به العقل» می باشد و البته عکس این عبارت نیز صحیح است یعنی کل ما حکم به الشرع حکم به العقل. البته دایره فهم عقل دارای محدودیت هایی است که بحث تخصصی خود را می طلبد؛ بنابراین، احکام پیامبران و شارع بر خلاف عقل و فطرت نیست، ‌آنچه را که آنان می‌گویند همان مرتکزات عقل است که در اثر عوامل مختلف از قبیل القائات شیاطین، انسا‌ن‌ها از آنها غفلت کرده‌اند. پیامبران آمدند تا مرتکزات و دفائن عقول مردم یعنی خردهای در گور خفته را به آنان یادآوری کنند.

نکته دیگر آنکه علاوه به دین و امر قدسی، «خداشناسی» امری فطری است که در درون جان هر انسانی بالوجدان یافته می شود و انحرافات بشر امری عارضی است که وظیفه پیامبران کنار زدن این موانع کشف و ظهور فطرت برای تجلی ذات الهی بشر است همانگونه که مولوی در قصیده با مطلع «بازآمدم بازآمدم از پیش آن یار آمدم» گفته است « چندین هزاران سال شد تا من به گفتار آمدم» به جامه طبیعت و ناسوت پوشانیدن به ذات لاهوتی بشر اشاره کرده است و حتی در مصرعی شفافتر بیان کرده است که « من مرغ لاهوتی بدم دیدی که ناسوتی شدم» و اگر کسی بخواهد به حقیقت این امر پی ببرد باید بداند که

ما را به چشم سر مبین ما را به چشم سر ببین               آن جا بیا ما را ببین کان جا سبکبار آمدم

آیه مذکور با فاء آغاز گردیده است؛ زیرا در مقام جمع بندی از آیات قبل است، در آیات قبل حقایقی از مبدأ و معاد مطرح گردیده و به دنبال آن می فرماید با توجه به حقایق بدیهی مذکور رو به دین حنیف کن؛ دین قیم، استوار و عاری از افراط و تفریط. (سیاهپوش، 1363: 25 و 35)

امام صادق(علیه السلام) در روایتی «حنیفاً مسلماً» را به «خالصاً مخلصاً لیس فیه شىء من عباده الاوثان» تفسیر فرموده است. (کلینی، بی تا: 3 / 25)

از سوی دیگر، از امام محمد باقر علیه السلام نیز در تفسیر آیه فطرت چنین نقل شده است: «فطرهم علی معرفته انه ربهم …» از این دو روایت استفاده می شود که مفاد آیه میثاق همان مفاد آیه فطرت است و منظور آیه میثاق از این تعبیرات، معرفت فطری انسان به خالق خویش است. روایت های دیگری نیز این نظریه را تایید می کند.

کوتاه سخن آنکه با تامل در این آیه شریفه سه نکته به دست می آید:

  1. نه تنها خداشناسی، بلکه دین و آئین به طور کلی، یک امر فطری است، وآنچه در شریعت وارد شده ریشه در فطرت انسان دارد.
  2. دین به صورت خالص در درون جان آدمی وجود دارد، و انحرافات یک امر عارضی است، بنا بر این وظیفه پیامبران این است که این امور عارضی را از میان بردارند و به فطرت اصلی انسان امکان شکوفایی دهند.
  3. فطرت انسانی ثابت و پایدار بوده و تغییر پذیر نیست لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ.

 

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان‌شناسي دينی 70 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۲۰ بهمن ۱۳۹۶