انسان‌شناسي دينی 71

نماز جمعه این هفته وین به تاریخ 23 فوريــه 2018 میلادی برابر با 7 جماد ثاني  1439 قمری به امامت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن زاده، در مرکز اسلامی وین برگزار گردید. خطیب جمعه وین ضمن دعوت از نمازگزاران به تقوی و پرهیزکاری، مطالب خود را در باب انسان شناسی دینی به صورت زیر ادامه دادند:

در ادامه بحث دلایل قرآنی فطرت چند مورد جدید را ذکر خواهیم کرد:

2- آیات اختصاص خلق به الله

آیاتی هم که درباره مشرکان و گفتگوی با آنان درباره «خالق» نازل شده است، نشانگر فطری بودن اعتقاد به خداست؛ زیرا در این آیات به پیامبر می گوید: اگر از بت پرستان سؤال کنی چه کسی زمین، آسمان ها، خورشید، ماه و باران را آفریده است؟ به حکم فطرت جواب می دهند خداوند اینها را خلق کرده است. چنان که قرآن می فرماید:

وَ لَئِنْ سَأ لْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ. (زخرف / 87)

و اگر از آنها بپرسی چه کسی آنان را آفریده، قطعا می گویند: خدا.

وَ لَئِن سَأ لْتَهُم مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأ رْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ. (عنکبوت / 61)

3- آیات نسیان

آیات متعددی از قرآن کریم دلالت می‌کند که تبه‌کاران و مشرکان و ملحدان، عقاید دینی و در رأس آنها، عقیده به مبدأ و معاد را فراموش کرده‌اند؛ از جمله این آیات به موارد زیر می توان اشاره کرد:

{وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ } [الحشر: 19]

نزدیک به همین معنی در آیه ای دیگر تکرار شده است:

«نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ إ نَّ الْمُنَافِقِینَ هُمُ الْفَاسِقُونَ؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد (و رحمتش را از آنها قطع نمود)؛ به یقین، منافقان همان فاسقانند!» (توبه / 67)

«نَسی» در جایی به کار می رود که انسان اول چیزی را بداند و سپس از یاد ببرد کافرانی که هرگز به خدا ایمان نیاورده اند در عالم فطرت اندکی خدا را به یاد داشته اند؟

مستفاد از این آیات آن است که معرفت خداوند سابقه فطری داشته و کافران، ملحدان، مشرکان و تبه‌کاران بر اثر آلودگی به طبیعت آن را فراموش کرده‌اند. کافری که جز طبیعت و ماده به چیزی معتقد نیست و می‌گوید: «ما هی الا حیاتنا الدنیا نموت و نحیا و ما یهلکنا الا الدهر» (جاثیه، 24) زندگی ما جز زندگی دنیا نیست، می‌میریم و زنده می‌شویم و ما را جز روزگار، هلاک نمی‌کند؛ خدا و معاد را فراموش کرده است. از کلمه نسیان استفاده می‌شود که گرایش به خدا و عالم ابد در نهاد هر انسانی نهفته است، ولی گاهی انسان آن را فراموش می‌کند. خداوند نسیان را فقط درباره مؤمنان یا اهل کتاب به کار نمی‌برد، بلکه آن را به هرکسی که مبدأ و معاد را نمی‌پذیرد نسبت می‌دهد.

{وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا * وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ} [النساء: 118، 119]

در این آیه شیطان پنج اقدام خود را آشکار می سازد و در بند پنجم می گوید: « وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ؛ آنها را وادار ميسازم كه آفرينش پاك خدائى را تغيير دهند.»

اين جمله اشاره به آن است كه خداوند در نهاد اولى انسان توحيد و يكتاپرستى و هر گونه صفت و خوى پسنديده اى را قرار داده است ولى وسوسه هاى شيطانى و هوى و هوسها انسان را از اين مسير صحيح منحرف مى سازد و به بيراهه ها مى كشاند

پس «دینداری» فطری انسان است؛ یعنی هدایت به سعادت در نهاد انسان گذاشته شده است و خلقت انسان به گونه ای است که به دین الهی توجه دارد.

جمع بندی نهایی آیات و روایات و سخن دانشمندان این می شود که ادراک و شناخت خدا و برخی از آموزه های دینی فطری است؛ یعنی هر گاه انسان در حد تعقل موضوع و محمول برسد و بر آن توجه کند، بی درنگ صحت آن را تصدیق می کند و منتظر دلیل و استدلال نمی ماند.

در اندرون من خسته دل ندانم کیست      که من خموشم و او در فغان و در غوغاست

  1. آیات تذکر

نکته دیگر آنکه قرآن کریم پیامبران را «مُذَکِّر» یعنی «یادآور» می داند. درست است که «فطرت» عامل گرايش و شناخت‏خداست، اما انسان را از عقل و تفكر و پيامبر و تذكر دهنده بى‏نياز نمى‏كند از اينرو قرآن نيز بر تفكر و تدبر و تعقل تاكيد كرده است و همچنين بدون وجود پيامبر، حجت را بر انسان تمام شده نمى‏داند، (نساء/165) و استضعاف فكرى را از جمله عوامل به ثمر نرسيدن فطرت مى‏داند (نساء/98).

{فَذَكِّرْ فَمَا أَنْتَ بِنِعْمَتِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ } [الطور: 29]

{فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّكْرَى (9) سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى} [الأعلى: 9، 10]

{فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (21) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ} [الغاشية: 21، 22]

در نهج البلاغه می خوانیم: «وَ اصْطَفَى سُبْحَانَهُ مِنْ وَلَدِهِ أَنْبِيَاءَ أَخَذَ عَلَى الْوَحْيِ مِيثَاقَهُمْ وَ عَلَى تَبْلِيغِ الرِّسَالَةِ أَمَانَتَهُمْ لَمَّا بَدَّلَ أَكْثَرُ خَلْقِهِ عَهْدَ اللَّهِ إِلَيْهِمْ فَجَهِلُوا حَقَّهُ وَ اتَّخَذُوا الْأَنْدَادَ مَعَهُ  … فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ» (نهج، خطبه 1)

(و این هنگامی بود که بیشتر آفریدگان از فطرت خویش بگردیدند و طومار عهد در نوردیدند، و حق او را نشناختند و برابر او خدایانی ساختند و . . . پس هر چند گاه پیامبرانی فرستاد و به وسیله آنان به بندگان هشدار داد تا حق میثاق الست را بگذارند و نعمت فراموش کرده را بیاد آرند) .

از عبارت «لیستادوهم میثاق فطرته » استفاده می شود که کار پیامبران ایجاد خداشناسی، و خداجوئی در انسان نیست . آن ها نمی خواهند انسان را خداشناس کنند بلکه میثاق فطری انسان را که از آن غافل شده است به او یادآوری می کنند و او را به آنچه در درون دارد، رهنمون می شوند.

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان‌شناسي دينی 71 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۴ اسفند ۱۳۹۶