انسان‌شناسي دينی 75

نماز جمعه این هفته وین به تاریخ 30 مارس 2018 میلادی برابر با 12 رجب 1439 قمری به امامت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن زاده، در مرکز اسلامی وین برگزار گردید. خطیب جمعه وین ضمن دعوت از نمازگزاران به تقوی و پرهیزکاری، مطالب خود را در باب انسان شناسی دینی به صورت زیر ادامه دادند:

ادامه بحث در امور فطری مرتبط با ماهیت انسان در قرآن کریم.

میل به کمال مطلق

کمال چیست

کمال يعنى انجام يافتن، تمام شدن به حد كمال رسيدن و نتيجه گرفتن. موجودات زنده اعم از گياه، حيوان و انسان،  نیروها و استعدادهاى متراكمی دارند كه فراهم آمدن زمينه‏ها و شرايط مساعد در صورت تلاش و کوشش خودشان، موجب بروز و ظهور و به فعليت رسيدن آن نيروهاى نهفته مى‏شود و با به فعليت رسيدن آن استعدادها، دارای چيزى مى‏شوند كه پيش از آن، فاقد آن بودند. بدين‏سان، تلاش و تكاپوى طبيعى همه موجودات زنده، براى تحقق بخشيدن كامل به استعدادهاى درونى آنهاست. این فرایند را تکامل می‌گویند و ظهور و تحقق استعدادها و ظرفیت‌های هر موجودی را کمال آن موجود می‌نامند.

میل انسان به کمال

انسان‌ها همگی کمال را می‌پسندند و در پی رسیدن به آن هستند. البته طبیعت انسان به گونه ایست که غالبا در اثر انس با اشياء مادى و محدودیت هایش، كمال را در اهداف محدودترین تصور و تعریف مى‏كند و آن را هدف و غايت‏خود مى‏پندارد اما پس از تلاش و جهد و رسیدن به آن مقام و دستیابی به آن هدف، خود را در ابتدای راه می‌بیند و متوجه مى‏شود كه روح کمال خواه او اشباع نشده و به آرامش نرسيده است؛ از اين رو كمال را در مرتبه ای بالاتر تصور می‌کند و هدف قرار می‌دهد؛ البته پس از رسيدن به آن باز هم متوجه مى‏شود كه كمال خواهى اش ارضا نشده است و خواهان كمال بالاترى است و اين سلسله ادامه دارد.

کمال خواهی انسان نقطه توقفی ندارد و البته در مقام عمل ممکن است انسان در نقطه ای متوقف شود اما روح بلندپرواز او آن را در خیال خود تعقیب می‌کند و در تربیت فرزندانش یا نسل آینده کشورش به دنبال تحقق آن خواهد بود.

پس «میل انسان به کمال» در باطن خود سخن از «نقص ها» و «رنج»های بشر دارد و فلسفه تلاش انسان برای اوج گرفتن و رها شدن از این نقصان‌ها و مشکلات، وجود چنین میل فطری در بشر است.

اما انسان چه در قلمرو واقعیت‌های اجتماعی و چه در عرصه پدیده‌های طبیعی، هر چه یافته است، محدود و زوال پذیر است، بدین جهت کمال مطلوب و ایده‌آل فطرت خود را در این جهان محدود و زوال پذیر نیافته و نخواهد یافت. از این رو، به جهان ماورای طبیعت گرایش یافته است و به وجود حقیقتی متعالی معتقد شده است. البته، انسان همواره در تصویر آن حقیقت متعالی راه صواب را نپیموده است. و به دلیل این که دستگاه ادارکی او با موجودات مکانی و زمانی انس گرفته است. چه بسا آن حقیقت متعالی را در قالب تمثال‌ها نمادهای طبیعی یا عرفانهای کاذب تعقیب می‌کند. {أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ} [يونس: 66]

در واقع گاهی این میل فطری، به شکل کاذب اشباع می‌شود؛ پیامبران آمده‌اند تا گرد و غبار غرایز و جهل را در مسیر ارضای این میل فطری بردارند و موانع را کنار بزنند تا انسان به آن معبود حقیقی و کمال مطلق متوجه گردد و بداند که هر چه غیر خداست، محتاج الله است و تنها «الله» است که کمال مطلق است: { يَاأَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ} [فاطر: 15]

ویلیام جیمز درباره منشا فطری گرایش انسان به سوی حقیقتی متعالی چنین گفته است:

«ما حس می‌کنیم که در وجودمان یک عیب و نقصی هست که مایه ناآرامی ماست. نیز حس می‌کنیم که هر گاه با قدرتی مافوق خود ارتباط برقرار کنیم می‌توانیم خود را از این ناآرمی و ناراحتی نجات دهیم. از آن جا که بشر از این عیب و نقصی که در او هست رنج می‌برد و آن را محکوم می‌کند، از لحاظ فکری کامل‌تر از این نقصان است، و همین امر برای او کافی است که به یک حقیقت عالی‌تر متوسل شود.»

فیلسوف عصر ما ایمانوئل کانت می‌گوید:

«فکر انسان متوجه حقیقت مطلقی است که او را خالق، صانع جهان، مجرد، واحد، دانا، مرید، حکیم و مهربان می‌داند و دل به او گواهی می‌دهد.» (فروغی، 1367: 1 / 54)

نتيجه مى‏گيريم كه انسان همواره در طلب علم قدرت و ثروت بیشتر است و در حقیقت به دنبال كمال مطلق یا کمال بی حد است ولی آن را در فضای مادی نمی‌یابد بنابراین یا در مصداق اشتباه می‌کند و غیر الله را به عنوان کمال مطلق تصور می‌کند؛ یا طالب منبع و مبدا همه كمالات يعنى ذات بارى تعالى خواهد شد. در هر دو صورت، چون این میل، عاملی جز آفرینش ندارد بنابراین کمال جویی در انسان، امری فطری است.

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان‌شناسي دينی 75 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۱۰ فروردین ۱۳۹۷