انسان شناسي ديني 62

نماز جمعه این هفته وین به تاریخ 8 دسامبر 2017 میلادی برابر با 19 ربيع أول 1439 قمری به امامت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن زاده، در مرکز اسلامی وین برگزار گردید. خطیب جمعه وین ضمن دعوت از نمازگزاران به تقوی و پرهیزکاری، مطالب خود را در باب انسان شناسی دینی به صورت زیر ادامه دادند:

انسان پيش از دنيا (عالم ذر)

1. کلیات میثاق الست

بررسی حقایق مربوط به انسان پیش از عالم دنیا به دلیل عدم علم و احاطه ما به عوالم رتبی پیش از دنیا امری بسیار مشکل است و با علوم تجربی روز قابل پیشبرد نیست بلکه باید دست به دامن افرادی شویم که از عالم بالا اخباری دارند و یا با کشف و شهود می توانند عوالم غیر مادی را مطالعه و اعلام نظر کنند.

بنابراین مسیر این بحث با استنادات و مباحث قرآنی و روایی عمیقا گره خورده است و در نهایت باید تحلیل کارشناسان مسائل اسلامی در خصوص مسائل روایی را به بحث و نتیجه نهایی گذارد.

بنابراین ابتدا آیات قرآن را در خصوص وجود و زیست انسان پیش از عالم دنیا بحث می کنیم؛ سپس به بررسی عالم ذر در روایات خواهم پرداخت؛ و در آخرین مرحله تحلیل و جمع بندی خواهیم کرد.

2. عالم زر در آیات

چون مهمترین و شفاف ترین آیه ای که از گفتگویی روشن میان بنی آدم و خداوند سخن می گوید و قائلان به عالم ذر به آن آیه استناد کرده اند آیه 172 سوره اعراف است، آن را بررسی می کنیم:

{وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ} [الأعراف: 172]

تصریح به اخذ ذریه از ظهور (بیرون کشیدن فرزندان از پشت حضرت آدم علیه السلام) نشان می دهد روی سخن با بنی آدم و ذریه حضرت آدم ع است.

گفتگوی میان خداوند و ذریه آدم نشان گر نوعی درک و شعور ذریه در یک مکالمه دو طرفه و افهام و تفهیم مطلب است.

به قول علامه طباطبائی: خطاب انسان نشان دهنده حضور انسان و ادراک اوست زیرا بدون چنین دریافتی خطاب خداوند و پاسخ انسان بی معنی خواهد بود.

طبرسی در این مورد می نویسد:

سنیان و شیعیان در خصوص این آیه اختلافاتی دارند و نظریات مختلفی مطرح کرده اند:

  1. خداوند از پشت آدم ذریه او را به شکل ذراتی خارج کرد و به آدم گفت این ها ذریه تو هستم و می خواهم از آنان اقرار بر ربوبیتم بگیرم؛ سپس به آنان گفت الست بربکم گفتند بلی شهدنا أنك ربنا فقال للملائكة اشهدوا فقالوا شهدنا و قيل إن الله تعالى جعلهم فهماء عقلاء يسمعون خطابه و يفهمونه ثم ردهم إلى صلب آدم و الناس محبوسون بأجمعهم حتى يخرج كل من أخرجه الله في ذلك الوقت و كل من ثبت على الإسلام فهو على الفطرة الأولى و من كفر و جحد فقد تغير عن الفطرة الأولى.

البته گروهی نظریه گروه اول را رد کرده اند و گفته اند آدم یک نفر است و ذریتهم من ظهورهم معنی ندارد بلکه باید می گفت ذریته من ظهره. این نشان می دهد این اخراج ذریتهم از ظهورهم معنای دقیقی دارد با این معنی قابل جمع نیست. ضمنا این تایید مذهب تناسخ است و نکته سوم آنکه اگر اقرار گرفته است چرا در طول تاریخ همه یا اکثر عاقلان فراموش کرده اند؟ و فایده اقرار فراموش شده چیشت و چه فایده ای برای گیرنده میثاق خواهد داشت.

  1. خداوند با انتقال انسان ها از صلب پدر به رحم مادر و طی کردن مراحل متعددی از قبیل علقه و مضغه و لحم و روح و … و تولد و تکلیف آثار صنع خود را به او نشان داد و کأنه آنان را شاهد گرفته است و از آنان برای ربوبیت خودش اقرار گرفته است. همان طور که در « فقال لها و للأرض ائتيا طوعا أو كرها قالتا أتينا طائعين » واقعا گفتگویی میان خداوند و زمین و آسمان نبوده است اما در مقام تمثیل چنین گفتگویی نقل شده است و آنقدر موضوع برای آنان بدیهی و واضح شده است که می توان در قالب گفتگو و اقرار به آن اشاره کرد.
  2. مقصود جماعتی از کافران ذریه حضرت آدم است که آنان را خلق کرد و عقل داد و توسط پیامبران معرفت خداوند را به آنان بخشید و لزوم اطاعت از خداوند را تفهیم کرد و آنان را بر خلقت خودشان شاهد گرفت تا در روز قیامت نگویند که ما نمی دانستیم و راه پدرانمان را رفتیم. یعنی با اتمام حجت با آنان برخورد کرده است.

چنانچه مشخص می شود از این آیه می توان برداشتهای مختلفی داشت که برخی از آن به وجود عالم ذر و برخی دیگر به اقرار گرفتن از انسان بر خالقیت حضرت حق در عوالم رتبی پیش از خلقت ولی نه به صورت یکجا و در یک مجلس اختصاص دارد؛ همان طور که برخی برداشتها به اتمام حجت خداوند با انسان ها و وجود فطرت خداجویی در انسان ها اشاره دارد بدون آنها بتوان با آنها وجود عالمی به نام عالم ذر را اثبات کرد بلکه گفتگویی تمثیلی میان خداوند و بنی آدم را با توجه به گذران مراحل زیبای خلقت بیان می کند.

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسي ديني 62 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۱۷ آذر ۱۳۹۶