انسان شناسي ديني 68

نماز جمعه این هفته وین به تاریخ 26 ژانــويه 2017 میلادی برابر با 9 جماد أول 1439 قمری به امامت حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن زاده، در مرکز اسلامی وین برگزار گردید. خطیب جمعه وین ضمن دعوت از نمازگزاران به تقوی و پرهیزکاری، مطالب خود را در باب انسان شناسی دینی به صورت زیر ادامه دادند:

در فلسفه اصلی بنیادین وجود دارد که به اختصار «اصل واقعیتِ مستقل از ذهن» نامیده می شود؛ این اصل نقطه تمایز فلسفه و سفسطه است. چون سوفیست ها «درک» و «پندار» آدمی را معیار حقیقت می دانستند در حالی که فلاسفه واقعیت ها را مستقل از درک انسان می دانند. بنابراین از نظر حکما این اصل، مبداء هر تحقیق فلسفی است که نه اثبات شدنی است و نه قابل انکار؛ زیرا بدیهی می باشد. حکما اعتقاد دارند حتی سوفیست ها هم در عمق ضمیر خویش به این اصل اعتراف دارند و فقط در بحث و استدلال آن را انکار می کنند.

هستی انسان دو مرحله دارد: یکی وجود فیزیکی و این جهانی که امروز در بحث های حقوق بشر به این جنبه وجودی اشاره دارند در اصطلاح حکما «فطرت نخستین» می گویند. دین هم با فطرت اول و هم با فطرت ثانی سر و کار دارد. ایمان فقط با وجود فیزیکی انسان سر و کار ندارد بلکه با وجود روحانی و معنوی و الهی او که از آن به «فطرت ثانیه» تعبیر می شود کار دارد.

فطرت اول همان حالات عادی و روزمرگی های انسانها می باشد. مثل تحصیل، شغل؛ ازدواج و… اما فطرت ثانی در واقع رهایی از قید عقل معاش و پرداختن به پرسش های اساسی که نشان از حیرت انسان در مقابل هستی دارد. هرچند این پرسش ها در ظاهر مهم نباشند. پرسش هایی مثل: از کجا آمده ام و به کجا می روم؟ هدف جهان چیست؟

حقیقت جویی در حقیقت فطرت ثانی انسانی است.

{إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِي أَنْتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ} [الأنبياء: 52]

در این آیه اعتراض حضرت ابراهیم «ع» به قومش را شاهدیم که می پرسد چرا بت پرستی می کنید؟ در گفتگوهای بعدی میان او و مشرکان متوجه می شویم که حتی مشرکان به دنبال حقیقت بودند و اگر حقی بر آنان ثابت می شد به آن واکنش نشان می دادند { قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ} [الأنبياء: 55]، آنچه كه مانع در سر راه پذيرش حق بود، ترديد آنان نسبت به حقانيت دعوت پیامبران بوده است که در این آیه قوم حضرت ابراهيم(ع) نسبت به دعوت او شک می کنند. بنابراين اگر مشرکان به حقانيت دست می یافتند، مطابق فطرت خود زمینه پذیرش آن را دارا بودند.

خداوند در آیات متعددی با تعابیر مختلف انسان را به تعقل، تدبر و تفکر، جهت کشف حقیقت و درک واقعیت ها ترغیب می کند تا بدانجا که در برخی آیات به مذمت کسانی پرداخته که نیروهای ادراکی خدادادی خود را به درستی به کار نمی اندازند تا واقعیتها را آنچنان که هستند کشف کنند و از کیفر سختی که این افراد در پیش دارند خبر داده است:

{وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ} [الأعراف: 179]

(و محققا، بسیاری از جن و انس را برای جهنم بیافریدیم (آنان را که ) دلهایی دارند که با آنها (حقایق را چنانکه هستند و باید بفهمند) نمی فهمند و چشمهایی دارند که با آنها (اشیاء را آنچنان که بایسته و شایسته است) نمی بینند، و گوشهایی که با آنها (ندای حق را چنانکه باید بشنوند و درک کنند) نمی شنوند، آنان همانند چهارپایان و بلگه گمراه تر از آنهایند آنها همان غفلت زدگان هستند.)

قرآن کریم در این آیه کریمه، اصل ادراک و فهم مشرکان و دیدن و شنیدن آنان را نفی نمی‌کند بلکه آنان را به دلیل عدم درک صحیح مطابق با حقیقت، و عدم استفاده از عقل و قوای ادراکی برای رسیدن به حقیقت سرزنش می‌کند که بیانگر غفلت آنان می‌باشد.

همچنین در برخی آیات نسبت به لزوم بررسی حقایق و دوری از ظن و گمان به انسان هشدار داده شده است:

{وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا} [الإسراء: 36]

یکی از وظایف انسان، اهتمام به کسب علم یقینی است که نقطه مقابل آن ماندن در حال شک و تردید و یا اکتفا کردن به ظن و گمان است که عملی ناشایسته خواهد بود. قرآن فرموده است از گمان پیروی نکنید که گمان جایگزینی «حقیقت» نخواهد گردید:

{ وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا} [النجم: 28]

باید توجه داشت که جهل ابتدایی امری طبیعی برای همه انسان هاست اما استعدادهای یادگیری در او و لزوم شناسایی اهداف انسانی، و طی مسیر و پشت سر گذاردن بیراهه ها، نیازمند خروج از پرده جهل و نادانی است؛ ز این روی در کتاب آسمانی اسلام، تشویق انسان ها به جستجوی یقین در آیات بسیاری دیده می شود :

{ وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ * وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ} [الذاريات: 20، 21]

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسي ديني 68 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۶ بهمن ۱۳۹۶