انسان شناسی دينی 29

بسم الله الرحمن الرحيم

نماز جمعه اين هفته برابر با 26 جمادی الاول 1438، 6 اسفند ماه 1395 و 24 فوريه 2017، به امامت حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي محمد علی محسن زاده در مرکز اسلامي امام علي عليه السلام وين برگزار شد.

در آستانه شهادت حضرت صديقه کبری فاطمه زهرا سلام الله عليها، خطيب نماز جمعه وين، پيش از همه خود و سپس نمازگزاران، همه برادران و خواهران دينی، را به “رعايت تقواي الهي، پرهيز از منهيات خدای عزوجل، خداباوری، حرکت در مسير معنويت و هدايت در پرتو سنت پيامبر گرامی اسلام صلی الله و ائمه اطهار عليهم السلام، پرهيزکاري عمل جامع به تقوا” سفارش نموده و بحث جديد سلسله وار خود پيرامون “انسان شناسی دينی(29)” را ادامه دادند.

در ادامه بحث روح انسانی، به موضوع “نفس” در فرهنگ دينی رسيديم. در فرهنگ دين چهارگونه نفس در قرآن کريم ذکر شده است. اول، نفس اماره است.

روح انسان فطرتا میل به پرستش دارد اما نفس اماره او، مایل به طبیعت بدنی است؛ حقوق فطری نفس را زیر پا می گذارد و سرکشی می کند و چون می خواهد غرایز مادی بدن را برآورده سازد به پرداختن به شهوات امر می کند به همین دلیل به آن اماره ‏(امر کننده به بدی ها) گفته‏اند. { إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ } [يوسف: 53] نفس، اماره به سوء يعنی بدی هاست.

فرق نفس اماره و شیطان در چيست؟

شیطان و نفس اماره دو دشمن انسان هستند که از هم مستقل هستند. به همین دلیل قرآن هم از شیطان به عنوان دشمن آشکار انسان یاد می کند و انسان را سفارش می کند که او را دشمن خود بداند. {وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ } [البقرة: 168]، از گام های شيطان پيروی نکنيد که او برای شما دشمنی آشمار است.

پس شيطان اول دشمن انسان معرفی می شود.

و هم در روایات معصومین (ع) به نفس اماره (هوا و هوس) دشمن شمرده شده است، این که پیامبر اکرم(ص)فرمود: «قَالَ النَّبِيُّ (ص):‏ أَعْدَى‏ عَدُوِّكَ‏ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ؛ دشمن ترین دشمنان تو نفسی است که در درون خود توست» به این مرحله از نفس اشاره دارد. (بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج‏67 ؛ ص64)

شاطد بتوان چنين تعبير کرد، همراهی نفس اماره، که در درون است، با شيطان که دشمن بيرونی است، هر دو دست به دست هم موجب می شوند، که اگر انسان از اينها تبعيت کند به سوی گناهان سوق داده شود. با اين تعبير نفس اماره خود يکی از لشکريان شيطان خواهد بود. شيطان تنها می تواند وسوسه کند اما اگر انسان پذيرفت، اگر اين مسموميت، آن ويروس گناه به درون کشور جان انسان نفوذ کرد، آن گاه ولايت شيطان بر انسان راهش باز خواهد شد تا فرد نخواهد شيطان، بر او هيچ تسلطی نخواهد داشت. اين همان ادعايی است که شيطان در روز قيامت در جهنم خواهد کرد. آن هنگام که جهنميان به خدای عزوجل عرض می کنند خدايا اين شيطان بود که مارا وسوسه کرد، از راه تو دور کرد؛ شيطان خواهد گفت من هيچ سلطنت و قدرتی بر شما نداشتم من تنها وسوسه کردم. شما خود در اين راه وارد شديد و پذيرفتيد.

اما با وجود قدرت بسیار بالای «ابلیس» و «حزب» و «یاران» او، راز تعبیر از نفس به “دشمن ترین دشمنان” ، درونی بودن آن است. دشمن و سارق بیرونی، بدون همراهی این دشمن و دزد درونی، نمی تواند آسیب برساند. این دشمن درونی، محرم و به همه جا آشناست و با استفاده از همین آگاهی، خواسته شخص را به شیطان گزارش می دهد.

و از آن سو پیام و فرمان ابلیس را که امارة بالسوء بیرونی است، می رساند. از این رو نفس اماره خود نیز از جنود (سربازان) شیطان محسوب است. چنان که بسیاری از اوصاف آن، در شمار جنود شیطان است. پس نفس اماره با توجه به زمینه و گرایش حیوانی موجود در انسان، تحت تأثیر وسوسه شیطان واقع شده و شیطان نیز مرحله به مرحله جلو می آید، تا جایی که فرد نیز جزء حزب شیطان می شود.

نمی خواهیم وارد بحث جنود الله و جنود ابلیس یا جنود شیطان شویم که در این زمینه کتابهای تخصصی و تفصیلی نگاشته شده است اما مختصر توضیح آنکه شیطان، نخست، ماموریت دارد در حد «وسوسه» عده ای را به گناه دعوت کند؛ اما اگر انسان دعوت او را پذیرفت و به گناه آلوده شد، به تدریج مسموم می شود و تحت ولایت او قرار می گیرد و شیطان در جهاد اکبر بر او پیروز می شود و در نتیجه او را جزو ستاد و سپاه خود قرار می دهد؛ چنانکه در قرآن آمده است:

{ وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ} [الإسراء: 64]؛ ای شيطان! هر کس را که می توانی با صدای خودت بفريب! و با پياده نظامت و با سواره نظامت اين ها را به دنبال خود بکشان.

و  امام صادق علیه السلام در این باره فرموده است:

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ: إِذَا غَدا الْعَبْدُ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَ كَانَ رَاكِباً فَهُوَ مِنْ خَيْلِ‏ إِبْلِيسَ‏ وَ إِذَا كَانَ رَاجِلًا فَهُوَ مِنْ رَجَّالَتِه‏؛ (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل ؛ ج‏11 ؛ ص340) یعنی وقتی که بنده ای گناه آغاز می کند اگر سواره است، از واحدهای سواره نظام شیطان و اگر پیاده است، از واحدهای پیاده نظام او خواهد شد. پس جنود شيطان نه فقط شيطانيان بيرونيند، که نفس اماره درون ما هم می تواند يکی از قدرتمندترين لشکريان شيطان شود.

اين روايت به ما آموخت، که خود بنده ای که آغاز به گناه می کند خود از پياده نظام يا خود از شواره نظام شيطان خواهد بود.

لزوم مبارزه با نفس اماره

در زمان پيامبر گرامی اسلام(ص) حضرت گروهی را به جنگ فرستادند؛ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع‏ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بَعَثَ سَرِيَّةً فَلَمَّا رَجَعُوا قَالَ مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِيَ عَلَيْهِمُ الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ النَّفْسِ ثُمَّ قَالَ ص أَفْضَلُ الْجِهَادِ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْه‏. (بحار الأنوار (ط – بيروت) ؛ ج‏67 ؛ ص65)

هنگامی که از جنگ بازگشتند پيامبر(ص) به آنان فرمودند: خوش آمديد ای کسانی که از جهاد اصغر بازگشتيد. اما جهاد اکبر شما باقی مانده است؛ عرض کردند ای پيامبر خدا! جنگ بزرگتر کدام است؟ فرمودند: جهاد اکبر، جهاد با نفس است. سپس فرمودند: بهترين کارزارها، کارزار با نفسی است که در درون توست.

پس از مهمترین دستورات فرهنگ اهل بیت علیهم السلام، مبارزه با نفس اماره با کلیدواژه «جهاد نفس» است که جهاد اکبر است: ” وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ …” جهاد دو نوع است جهاد اصغر یا کوچک و جهاد اکبر یا بزرگ. جهاد با دشمن بیرونی جهاد اصغر است ؛ اما جهاد با دشمن درونی درونی، شامل مخالفت با شيطان در وسوسه‏هايش و مخالفت با نفس در خواسته‏هايش مى‏شود كه رسول خدا (ص) اين قسم جهاد را” جهاد اكبر” ناميد.

خدايا! ما را در شناخت داخلی و بيرونی موفق بدار!

والسلام عليکم و رحمة الله و برکاته

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسی دينی 29 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۶ اسفند ۱۳۹۵