انسان شناسی دينی 31

 

نماز جمعه اين هفته برابر با 11 جمادی الثانی 1438، 20 اسفند ماه 1395 و 10 مارس 2017، به امامت حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي محمد علی محسن زاده در مرکز اسلامي امام علي عليه السلام وين برگزار شد.

خطيب نماز جمعه وين، پيش از همه خود و سپس نمازگزاران، همه برادران و خواهران دينی، را به “رعايت تقواي الهي، پرهيز از منهيات خدای عزوجل، خداباوری، حرکت در مسير معنويت و هدايت در پرتو سنت پيامبر گرامی اسلام صلی الله و ائمه اطهار عليهم السلام، پرهيزکاري عمل جامع به تقوا” سفارش نموده و بحث جديد سلسله وار خود پيرامون “انسان شناسی دينی(31)” را ادامه دادند.

در ادامه بحث روح انسانی، نفس اماره، به موضوع “ ویژگی های پیروان از نفس اماره ” در فرهنگ دينی رسيديم.

ویژگی های پیروان از نفس اماره:

1.تعطیلی عقل و قدرت یابی هوس: شیطان عمل بدش را برای او زینت داده و بر قلب او پرده‌ای كشیده كه خیر و شر را تشخیص نمی‌دهد و همیشه مانند انسان های جاهل و نادان فكر می‌كند، {إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى} [النجم: 23] آنان جز از گمان های بی‌اساس و از هوای نفس پیروی نمی‌كنند». حال آنکه خدای عزوجل برای آن ها هدايت ها فرستاده است. مطالب قطعی فرستاده است؛ آن چه از وحی توسط رسولان الهی برای آن ها رسيده، کنار گذاشته است. يافته های اصيل را می گذارند و از وهم تبعيت می کنند. گاهی آن چنان مطیع نفس اماره هستند كه عقل هیچ كاره می‌شود و تمام امور به دست هوی و هوس و نفس اماره است. لذا حضرت علی ـ علیه السلام ـ می‌فرماید:

« وَ كَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِيرٍ تَحْتَ [عِنْدَ] هَوَى أَمِير؛ امام على «ع»: چه بسيار عقل هايی که اسير شده اند به دست هوای نفسی که پادشاهی می کند؟! »

گاهی اطاعت انسان از نفس اماره از این هم بالاتر می‌رود و تابع خواست های نفس افسار گسیخته می‌شود كه هوی و هوس او معبودش می‌شود:

أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‏ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‏ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‏ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَ فَلا تَذَكَّرُون‏ (جاثیه: 23)؛ گاهی انسان آن چنان پيروی از هوا و هوس می کند که هوا و هوس به عنوان خدای او و او به عنوان پيرو هوا و هوس است و هوا و هوس معبود اوست؛ اين ها کسانی هستند که خدا بر روی گوش و قلب و چشم آنان پرده ای زده است.

وَ جَعَلْنا عَلى‏ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَ في‏ آذانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها حَتَّى إِذا جاؤُكَ يُجادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذينَ كَفَرُوا إِنْ هذا إِلاَّ أَساطيرُ الْأَوَّلينَ (انعام: 25)؛ ای پيامبر! اگر می بينی که اينها پيروی از حق و حقيقت نمی کنند، جهتش آن است که ما در قلب های اينها اين پرده را قرار داديم؛ فلسفه آن، تضعيف عقل در مقابل هوای نفس يا همان نفس اماره داخلی انسانی است. برای حل اين مشکل، بايد عقل خود را تقويت کنيم. عقل مظهر رحمان و نفس مظهر شيطان است با تبعيت از اطاعت رحمان، شيطان وجودمان را بايد کنترل کنيم.

روايتی را از پيامبر گرامی اسلام(ص) نقل کرده اند: أَنَّهُ ص قَالَ: أَوَّلُ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْعَقْلُ…. لَمَّا خَلَقَ الْعَقْلَ قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ فَقَالَ تَعَالَى وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَكْرَمُ عَلَيَّ مِنْكَ بِكَ أُثِيبُ وَ بِكَ أُعَاقِبُ وَ بِكَ آخُذُ وَ بِكَ أُعْطِي. عقل، اولين چيزی است که خدای عزوجل او را آفريد؛ هنگامی که خدای عزوجل عقل را آفريد به عقل گفت: بيا! عقل پيش آمد؛ سپس به عقل فرمود: اندکی برو! سپس خداوند فرمود: به عزت و عظمتم سوگند که از تو بهتر چيزی خلق نکردم. بهترين چيز عقل انسان است. برترين آفريده است.

برای حل مشکل اتباع از نفس، نورانیت عقل باید افزایش یابد.

گرفتاری های فردی و اجتماعی بشر از جایگزین شدن عقل نورانی با نفس ناری است. عقل چراغ راه بشر است مظهر رحمان است و نفس مظهر شیطان است. شیطان را باید به برکت اطاعت از اوامر رحمان کنترل کرد وگرنه او انسان را در دست خواهد گرفت.

عقل کامل، فقط در نزد کسانی است که خداوند دوستشان دارد!

امام باقر(ع) فرمودند: خداوند فرمود است، ای عقل! تو را تنها به کسانی کامل خواهم داد، که آن ها را دوست دارم.

از جمله دیگر مطالبی که در این زمینه بیان شده، روایتی از وجود مقدس امام باقر(ع) است. این روایت از باب سندی، روایت بسیار عجیبی است که به محمدبن‌مسلم می‌رسد و او بیان کرده: « عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَما خَلَقَ اللهُ الْعَقْلَ اسْتَنْطَقَهُ ثُم قَالَ لَهُ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُم قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُم قَالَ وَ عِزتِي وَ جَلَالِي مَا خَلَقْتُ خَلْقاً هُوَ أَحَب إِلَي مِنْكَ وَ لَا أَكْمَلْتُكَ إِلا فِيمَنْ أُحِب »[4]. حضرت باقرالعلوم(ع) می­فرمایند:پروردگار عالم وقتی عقل را خلق کرد، او را بازخواست و استنطاق کرد. سپس به او فرمود: برو، رفت. بعد فرمود: برگرد، برگشت. بعد هم فرمود: به عزت و جلالم، هیچ خلقی را نزد خودم بهتر از تو قرار ندادم و تو را هم کامل نمی­کنم، إلا برای کسانی که دوستشان دارم « وَ لَا أَكْمَلْتُكَ إِلا فِيمَنْ أُحِب » که این هم یک نکته بسیار مهم راجع به عقلاء است.

منزلت عقل در دین

بخشی از اختلافهایی که مکتبهای فلسفی، کلامی، تفسیری، فقهی و سیاسی موجود در عالم اسلام دارند از اختلاف آنها در باب «منزلت معرفت‌شناسانه»‌ عقل و وحی سرچشمه می‌گیرد. دو طرزتلقی متفاوت از دین و فلسفه‌‌ ارسال پیامبران و به تبع آن رابطه عقل و وحی وجود دارد:

(الف) پيامبران برای «تعطيل» عقل آمده‌اند.

ای سنایی گر همی جویی ز لطف حق سنا / عقل را قربان کن اندر بارگاه مصطفا

(ب) پیامبران برای «تحریک» عقل آمده‌اند.

امام علی (ع) فرمودند: وَوَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِياءَهُ لِیُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ: نهج البلاغه؛ خداوند پيامبران را فرستاد تا عقل های انسان ها را تربيت کنند و رشد دهند که اگر انسان به دنبال آن باشد که عقل را بر نفس خود چيره کند پيروزمند است.

افضل العباده التفکر

اگر هوا را بر عقل چیره کنیم کارهایمان پوچ است:

يَا هِشَامُ كَيْفَ يَزْكُو عِنْدَ اللَّهِ عَمَلُكَ وَ أَنْتَ قَدْ شَغَلْتَ قَلْبَكَ عَنْ أَمْرِ رَبِّكَ وَ أَطَعْتَ هَوَاكَ عَلَى غَلَبَةِ عَقْلِكَ؛ ای هشام! آن کسی که هوای خود را بر عقل خود غلبه دهد، عملش نزد خدای عزوجل بالا نخواهد رفت.

هوی دشمن عقل و مخالف حق است

خدايا تو را به عظمتت سوگند، ما را نسبت به آموزه های دين مبين اسلام معرفت عنايت بفرما!

خدايا! به ما توفيق عمل به دستورات آسمانی، سنت پيامبر اکرم(ص) و مکتب نورانی اهل بيت(ع) عنايت بفرما!

 

والسلام عليکم و رحمة الله و برکاته

 

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسی دينی 31 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۲۰ اسفند ۱۳۹۵