انسان شناسی دينی 41

بسم الله الرحمن الرحيم

 

نماز جمعه اين هفته، 29 شعبان 1438، 5 خرداد 1396 و 26 مای 2017، به امامت حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي محمد علی محسن زاده در مرکز اسلامی امام علی عليه السلام وين برگزار شد.

خطيب نماز جمعه وين، در آخرين جمعه ماه شعبان المعظم و در طليعه ماه مبارک رمضان، پيش از همه خود و سپس نمازگزاران، همه برادران و خواهران دينی، را به “رعايت تقوای الهی، پرهيز از منهيات خدای عزوجل، خداباوری، حرکت در مسير معنويت و هدايت در پرتو سنت پيامبر گرامی اسلام صلی الله و ائمه اطهار عليهم السلام، پرهيزکاری عمل جامع به تقوا” سفارش نموده و بحث جديد سلسله وار خود پيرامون “انسان شناسی دينی(41)” را ادامه دادند.

در هفته های پيشين در سلسه مباحث انسان شناسی دينی درباره روح صحبت کرديم. در ادامه به بحث “مراتب روح در همه موجودات” می پردازيم.

روح أنواع مختلف ندارد بلکه مراتب مختلف دارد؛ پایین ترین مرتبه روح، روح نباتی است که در گیاهان وجود دارد.

گياه حيات دارد و در مواردى از نوعى حس و احساس نيز بر خوردار است. گياه تغذيه می‌كند، اكسيژن مصرف می‌كند، همچنين مذكر و مؤنّث دارد اما در محدود توان “روح نباتى”.

دومین مرتبه روح، “روح حیوانی یا روح غریزه” است؛ حيوان علاوه بر حیات و علاوه بر حس و إحساس که در روح نباتی شاهد آن بودیم، روح غريزه را نيز دارد كه عامل انتقال در مكان، شهوت، غضب و … است. حیوان دارای مرتبه ای نازل از فکر است یعنی در حد درک کلیات به صورت غریزی فکر می کند.

سومین مرتبه، روح انسانی است. انسان همه موارد پیش گفته را داراست: حیات دارد، غریزه دارد یعنی شهوت و غضب دارد اما علاوه بر آنها دارای مرتبه ای کاملتر از روح است که «روح فطرت» نامید می شود.

گريه و خنده، را دارد و از همه مهمتر «عقل» دارد و متعاقبا «زبان» دارد و قدرت تفکر و حل مساله دارد این همان روح فطرت است. {ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ } [السجدة: 9]؛ “سپس خدای عزوجل انسان را راست قامت کرد و از روح خود به او دميد.”

منشا نفس لوامه انسان همان روح فطرت اوست که قبلا اشاره کردیم وجدان بیدار انسانی است و پس از ارتکاب گناهان و زشتی ها او را ملامت و سرزنش می کند و از تکرار گناه باز می دارد.

فرق ميان ادراك حيوانى با ادراك انسانى، چنين می‌شود:

انسان هم فكر دارد و هم توان درك كليات در حدّ توان روح غريزه و علاوه بر آن از درك و فكرى كه از منشأ ديگر بنام روح فطرت است، نيز در حدّ وسيعى بر خوردار است.

اما ملائكه چه دارند؟

فرشتگان روح فطرت دارند اما فاقد روح غريزه، هستند. روح مورد اشاره در آیه شریفه{يُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ } [النحل: 2] همین مرتبه از روح فرشتگانی است که منحصر در روح فطرت است.

اين انسان است كه هم روح فطرت دارد و هم روح غریزه و چون روح غریزه دارد «نفس امّاره » دارد و چون روح فطرت دارد دارای «نفس لوّامه» است. از همین روست که انسان می تواند در موازنه عقل و غریزه به سمت فطرت یعنی عقل حرکت کند و یا به سمت غریزه یعنی حیوانیت حرکت کند و تمام رسالت انبیاء همین بوده است که عقل انسان را تقویت کنند و کنترل بشر را از غریزه دریافت کنند و به دست عقلش بسپارند همان گونه که امام علی علیه السلام فرمودند:

فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ. (نهج البلاغه، خطبه اول)؛ خدای عزوجل پيامبران را فرستاد تا اين پيامبران گنجينه های عقل بشری را برای او نهادينه کنند.

این همان {وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا} [الأعراف: 172] است. این بلی گوی روز الست که «يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ يَعْنِي الْمَعْرِفَةَ بِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَالِقُه» (هر مولودی بر فطرت متولد می شود یعنی شناخت به آنکه الله آفریننده اوست)‏ نیاز به آموزش جزئیات و تفاصیل دارد اما کلیات فطری را تنها باید به او «یادآوری» کرد همان طور که خداوند جل و علا فرمود:

{وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ} [الذاريات: 55]

پس گياه يك روح دارد بنام روح نباتى. حيوان دو روح دارد بنام روح نباتى و روح غريزى. انسان سه روح دارد: روح نباتى، غريزى و فطرت.

البته انسان های مومن دارای مرتبه ای بالاتر از روح هستند که «روح ایمان» نام دارد که خداوند آنان را با آن روح تایید می فرماید {أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ} [المجادلة: 22]

و مرتبه ای دیگر از روح «روح القدس» است که همراه فرشتگان یا فرشته ای عظیم است.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَكَّبَ فِي الْمَلَائِكَةِ عَقْلًا بِلَا شَهْوَةٍ وَ رَكَّبَ فِي الْبَهَائِمِ شَهْوَةً بِلَا عَقْلٍ وَ رَكَّبَ فِي بَنِي آدَمَ كِلَيْهِمَا فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ‏ فَهُوَ خَيْرٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَنْ غَلَبَتْ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِم.

“خدای عزوجل به ملائکه عقل داد و شهوت نداد؛ در چارپايان شهوت قرار داد، عقل قرار نداد؛ اما در بنی آدم هر دو را قرار داد؛ هر کس عقلش را بر شهوتش چيره کند او از ملائکه برتر است و هر کش شهوتش بر عقلش چيره شود او از حيوانات پايين تر است.”

خدايا! به همه ما توفيق تربيت اسلامی و حرکت در مسير کمال عنايت بفرما!

والسلام عليکم و رحمة الله و برکاته

 

نماز جمعهنماز جمعهنماز جمعهنماز جمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسی دينی 41 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۵ خرداد ۱۳۹۶