انسان شناسی دینی 1

بسم الله الرحمن الرحيم

نماز جمعه اين هفته، 24 شوال 1437 برابر با 8 مرداد ماه 1395 و 29 يولی 2016، به امامت حجة الاسلام و المسلمين جناب آقاي محمد علی محسن زاده در مرکز اسلامي امام علي عليه السلام وين برگزار شد.

خطيب نماز جمعه وين در آخرين جمعه ماه شوال 1437، ابتدا خود و نمازگزاران را به “تقواي الهي، احترام به مقام شامخ خداوند تبارک و تعالي و پرهيزکاري عمل جامع به تقوا” سفارش نموده و در طليعه خطبه اول بحث جديد سلسله وار خود پيرامون “انسان شناسی دينی(1) ” را ادامه دادند.

مسير تقوا، مسير سفارش شده همه پيامبران الهی است؛ عصاره و چکيده آموزه های دين های آسمانی است؛ هدف از ارسال رسل و انزال کتب، هدايت انسان به مراتب بالای تکامل است که طی اين مسير، بدون التزام به تعاليم شريعت آسمانی، ممکن و ميسر نيست؛ رسيدن به تکامل در گرو عمل به واجبات، رعايت مستحبات و پرهيز از منهيات الهی است.

پرسش از خدا، سؤال از انسان و تحقيق در مورد جهان، از ديرباز در جوامع بشري و در ذهن انسان ها طرح شده است.
بحث از انسان شناسي همواره به مباحث خداشناسي و جهان بيني هم گره خورده است و در اين جا برخي مباحث را طرح خواهيم كرد برخي را مفروض خواهيم گرفت.

معارف بشري محصول طرز نگرش انسان به خويش مي باشد. آن گونه که انسان سرشت واحد انساني را می شناسد؛ جايگاه انسان در نظام هستي را بررسی می کند؛ حركت او، مقصد واپسين و الزاماتی که برای اين معرفت وجود دارد، به ويژه امروزه كه ما در آوردگاه فكري مكاتب و نحله هاي متعددی، زندگي مي كنيم؛ مبتني بر نظريات برخاسته از دين كه متبلور در ثقلين است؛ يعنی در قرآن عزيز و آموزه های اهل بيت طاهرين عليهم السلام است، بر هر مسلمان لازم است. هم چنين لازمه طي مسير انسانيت و خروج از زندگيِ حيوانيِ پس از نباتي است.

متذکر می شود، واژه انسان در قرآن بيش از65 بار تکرار شده است. علاوه بر انسان، واژه‏هايى چون بشر، بنى‏آدم، ذرّيه آدم، ناس، اُناس، اِنس، اِنسِىّ، أَناسِىّ، مَرء، نَفس و … كه هر يك به انسان يا بُعدى از ابعاد وى يا مصداقهاى آن اشاره دارد، بسيار متعدد است.

دقت در بخشها و بحثهاي قرآن کريم، برای ما تبيين می کند که نمی توان در سراسر قرآن کريم، هيچ بخشی را يافت که بی ارتباط با انسان‏شناسى علمى يا انسان‏پردازى عملى باشد.

بررسی انسان در حوزه نظر يا پرداخت به تربيت انسان در حوزه عمل، از آموزه های سرتاسر قرآن کريم است.

از اين رو، برخى معتقدند كه همه قرآن به لحاظ محتوا تفسير مقام خلافت* الهى انسان كامل است و ازاين‏رو مى‏توان يگانه آيه‏اى را كه مفيد خلافت مطلق براى اوست، يعنى آيه 30 بقره/ 2: «و اذ قالَ رَبُّكَ لِلمَلكَةِ انّى جاعِلٌ فِى الارضِ خَليفَةً» به لحاظ اهميت، همتاى همه آيات قرآن، تلقى كرد.
زيرا هدف همه آيات قرآن پيام كتبي خداوند از طريق رسولان مامور شده به تعليم و تربيت انسانها و رساندن آنها به هدف نهايي يعني تكامل است؛ و انسان كامل، خليفه الله است.

به بيان ديگر، هويت انسان داراي سه عنصر عقيده اخلاق و ايمان است و همه آيات قرآن كريم با اين سه عنصر مرتبط است. بنابراين صحيح خواهد بود اگر چنين مدعی شويم که كل قرآن تفسير مقام خليفه اللهي و تشريح ابعاد و اوصاف و شرايط و لوازم خلافت خداوند است.

بنابراين ابتدا به بحث “آفرينش انسان” می پردازيم:

اولين آياتی که بر پيامبر گرامی اسلام حضرت محمد صلی الله عليه و آله نازل گرديد، آيات ابتدايی سوره علق، {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (1) خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ (2) } [العلق: 1 – 3]، ابتدا ياد خدا است و سپس ياد انسان و خلقت انسان.

خداوند خلقت انسان را در آيات متعدد به خود منصوب نموده است:
در سوره مباركه سجده:
{ ذَلِكَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (6) الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ (7) ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ (8) ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (9) وَقَالُوا أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الْأَرْضِ أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ (10)} [السجدة: 6 – 10]
انسان از گل آفريده شده است. ادامه نسل او از عصاره اي از آب بي مقدار و ناچيز تدبير شده است.
خداوند به تنش انتظام و ترتيب بخشيده است اما اينها صفت تن است. اما جان انسان، حقيقتي عظيم و با شرافت است. سپس در او از روح خود دميد و انسان مشرف به «روح خدا» شد؛ انسان مرکب از اين دو جزء متناقض نماست، از گل و از جزئی با شرافت، روح خداوند متعال.

و عجيب است كه قرآن کريم درباره خلقت انسان سخن می گويد، و ناگهان به فرجام انسان می پردازد و می فرمايد: اين بشر که اين گونه آفريديم، اکنون بر ما گردنکشی می کند و می پرسد، آيا ما در خلقتی نو خلق خواهيم شد؟ “وَقَالُوا أَإِذَا ضَلَلْنَا فِي الْأَرْضِ أَإِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ بَلْ هُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ كَافِرُونَ”؛ اين ها کافرند.

در سوره الرحمن خداوند متعال می فرمايد: “الرَّحْمَنُ (1) عَلَّمَ الْقُرْآنَ (2) خَلَقَ الْإِنْسَانَ (3) عَلَّمَهُ الْبَيَانَ”
خبر “الرحمن” مبتدا را، بالاترين و والاترين نعمت كه مدار سعادت انسان ها و كتاب راهنماي بشر تا روز واپسين است، قرار داده است؛ و خبر دوم را «خلقت انسان» آورده است.

سپس در خصوص اهميّت آفرينش انسان، آفريدگارِ همه هستى در سراسر قرآن كريم چندين «تبارك» دارد؛ اما «تبارك الله» به عنوان «زيباترين آفريننده» تنها يك بار است و آن هم در پى بيان آفرينش انسان است: «ثُمَّ انشَأنهُ خَلقًا ءاخَرَ فَتَبارَكَ‏اللَّهُ احسَنُ الخلِقين». (مؤمنون/ 23، 14).
خداوند، زمين و آسمان و عرش و لوح و كرسى و قلم را آفريد؛ اما هرگز آن‏گونه كه خود را نسبت به خلق انسان ستود مورد ستايش قرار نداد، زيرا آفرينش انسان، زيباترين شكل آفرينندگى است.

{وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ (12) ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ (13) ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ (14) ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ (15) ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ (16) } [المؤمنون: 12 – 16]
12 – ما انسان را از عصاره اى از گل آفريديم .
13 – سپس آن را نطفه اى در قرارگاه مطمئن (رحم ) قرار داديم .
14 – سـپـس نطفه را به صورت علقه (خون بسته ) و علقه را به صورت مضغه (چيزى شبيه گـوشت جويده ) و مضغه را به صورت استخوانهائى در آورديم ، از آن پس آن را آفرينش تازه اى ايجاد كرديم ، بزرگ است خدائى كه بهترين خلق كنندگان است!
15 – سپس شما بعد از آن مى ميريد.
16 – سپس در روز قيامت برانگيخته مى شويد.

در خطبه دوم نماز جمعه امروز، خطيب جمعه، امام و رئيس مرکز اسلامي امام علي عليه السلام وين، خود و نمازگزاران را به رعايت تقوای الهی و پرهيز از محرمات دعوت و توصيه نمودند. سپس ادامه دادند:

خداوند در قرآن کريم، آن جا که صحبت از خلقت انسان نمود، بلافاصه فرمود، شما را آفريد، اما پس از آفرينش همه شما خواهيد مرد؛ و پس از مرگ روز قيامتی است که مبعوث خواهيد شد. خلاصه زندگی اين سه کلمه است: شما را آفريد، شما را می ميراند و شما را مبعوث خواهد کرد؛ مسير زندگی مشخص است. خدای متعالی بر مبنای حکمت خويش، اين مسير را قرار داده است؛ هر کس به سزای عملش خواهد رسيد. توجه به حقيقت جزا و کيفر داشته باشيم، زندگی ما تنظيم خواهد شد.

با توجه به فرارسيدن 25 شوال، سال روز شهادت حضرت امام جعفر صادق عليه السلام، را تسليت گفته و شايان ذکر است مكتب جعفري مرهون تلاشهاي علمی، سياسي امام جعفر صادق عليه السلام و امام محمد باقر عليه السلام است. تولد مبارکشان در سال 83 در مدينه و شهادت ايشان در سال 148 به دست منصور خليفه عباسي در مدينه در بقيع بود. آن امام همام، با پنج خليفه اموي و دو خليفه عباسی معاصر بودند. تعداد شاگردان امام جعفر صادق عليه السلام در طول عمر مبارک 65 ساله خود، بالغ بر 4000 نفر عنوان نموده اند.
امام صادق عليه السلام مديريت صحيح جهان در هنگام حكومت مهدي آل محمد(ص) را يكي از انديشه‏هاي راستين سياسي مکتب اهل بيت عليهم اسلام معرفی نموده و ‏فرموده اند: «مَنْ سُرَّ اَنْ يَكُونَ مِنْ اَصْحابِ الْقائِمِ فَلْيَنْتَظِرْ وَلْيَعْمَلْ بِالْوَرَعِ وَ مَحاسِنِ الْاَخْلاقِ؛ هر كس دوست دارد كه از ياران قائم باشد، به انتظار بنشيند و به ورع و پرهيزكاري و زيباييهاي اخلاقي عمل كند.»
دوم، پنج‏شنبه1 ذيقعده ولادت باسعادت بانوی با کرامت حضرت فاطمه معصومه(س) (173 ه.ق) است. از ويژگي‏هاي حضرت معصومه(س) اين بود كه به علوم اسلامي آگاهي داشت و آن‏را براي ديگران و آيندگان نقل مي‏كردند.
روزي جمعي از شيعيان براي دريافت پاسخ به پرسشهاي خود، به مدينه وارد شدند تا به محضر امام كاظم(ع) برسند، آن‏حضرت در مسافرت بود، نظر به اين‏كه آن‏ها ناگزير به مراجعت بودند، پرسشهاي خود را نوشتند و به افراد خانواده امام كاظم(ع) تحويل دادند تا در سفر بعد پاسخ آن‏ها را دريافت كنند. هنگام خداحافظي، ديدند حضرت معصومه(س) پاسخ پرسشهاي آن‏ها را نوشته و آماده كرده است. آن‏ها شادمان شدند و پاسخها را دريافت كردند و به‏سوي وطن رهسپار شدند، در مسير راه به امام كاظم(ع) برخوردند و ماجرا را به عرض آن‏حضرت رساندند، امام كاظم(ع) آن نوشته را از آن‏ها طلبيد و مطالعه كرد، پاسخهاي حضرت معصومه(س) را درست يافت. سه بار فرمود: فِداها اَبُوها؛ پدرش به فدايش باد.

در پايان، استمرار انفجارها در جهان اسلام را شاهديم كه خصوصا در افغانستان انجام گرديده است و مايه تالم شد. ضمن تسليت اين وقايع به برادران خواهران افغانستانی، اميدواريم با حذف دخالتهاي دول استكباري جهاني و حذف جهل ها و توحش هاي سربرآورده از گريبان تكفيری، شاهد انتشار نور زيباي اسلام در سرتاسر عالم باشيم.

والسلام عليکم و رحمة الله و برکاته

پخش
دریافت فایل
انسان شناسی دینی 1 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۸ مرداد ۱۳۹۵