انسان شناسی دينی 98

نماز جمعه اين هفته، 13 ربيع ثاني برابر با 30 آذر و 21 دسامبر، به امامت حجة الاسلام و المسلمين دکتر محمد علی محسن زاده در مرکز اسلامی امام علی عليه السلام وين برگزار شد.

در خصوص اختیار بشر صحبت می کردیم. گفتیم که مسلمانان به «جبریون»، «مفوضه» و «نظریه امر بین الامرین» (یعنی نه جبر و نه اختیار کامل بلکه امری میان آن دو) تقسیم می شوند. می خواهیم بدانیم که به چه دلیل انسان اختیار دارد؟

آزادى و اختیار از اصول فطرى انسان است و اثبات آن، نیازمند وحی و شرع نیست، از این رو حتى طرفداران جبر، در عمل اصل اختیار و آزادى اراده را به رسمیت مى شناسند. خداوند نفس انسان را به گونه اى آفریده است که ذاتا مى تواند منشأ و فاعل افعال باشد. صفت «اراده»، از لوازم ذاتى نفس است و اراده و اختیار، در افعالى که اعضا و جوارح آن ها را انجام مى دهند، عین ذات و واقعیت نفس است و انسان با شعور خدادادى و تأمل و دقت و با اراده خویش، به فعلى تحقق مى بخشد که براى بقاى او سودمند است.

این امر فطرى به صورت هایى گوناگون در زندگى انسان تجلى مى کند؛ ندامتى که پس از فعل یا ترک به انسان دست مى دهد، سرزنش بدکاران، ستایش نیکوکاران، تلاش همگانى در تعلیم و تربیت فرزندان و… که در زندگى روزمره همه انسان ها، حتى جبرگرایان دیده مى شود، نشان دهنده این است که اصل آزادى اراده، فطرى همه انسان ها و موافق با وجدان عمومى بشر است، از این رو گفته اند: الجبریون، اختیاریون من حیث لایعلمون.

این وجدان عمومی و فطرت همگانی که یکی از روشن ترین دلائل اختیار است به صورتهای گوناگونی در زندگی انسان تجلی می کند زیرا اگر انسان خود را در اعمالش مجبور می دانست و اختیاری برای خود قائل نبود چرا :

1 – گاه به خاطر اعمالی که انجام داده یا ترک کرده است، پشیمان می شود یا حسرت می خورد، یا توبه می کند و تصمیم می گیرد در آینده از تجربه گذشته استفاده کند ، این حالت پشیمانی، حسرت، ندامت و توبه حتی در میان معتقدان به جبر وجود دارد، اما اگر اختیاری در کار نیست، چرا ندامت؟!

2 – انسان ها نیکوکاران را مدح و تمجید و ستایش می نمایند و در مقابل بدکاران را ملامت و سرزنش می کنند، اگر جبر است ستایش یا سرزنش چه معنایی دارد؟

3 – نظام های تربیتی تلاش فراوانی در آموزش کودکان و تربیت انسان ها و ارتقای سطح اخلاقی بشر از خود نشان می دهند تا انسان ها به خوشبختی برسند؛ اگر بشر در حالت جبر زندگی می کند، آموزش و پرورش چه کاربردی دارد؟

5 – در تمام دنیا بدکاران و مجرمان را محاکمه می کنند و آنها را تحت بازپرسی شدید قرار می دهند و در صورت اثبات جرم آنان را مجازات می کنند، کاری که از اختیار بیرون است بازپرسی و محاکمه ندارد .

6 – حتی طرفداران مکتب جبر هنگامی که کسی به منافع و حیثیت آنها تجاوز کند فریاد می کشند و او را مقصر می شمارند و به دادگاه می کشانند !

اگر به راستی انسان از خود اختیاری ندارد ، حسرت، پشیمانی، توبه، سرزنش، مجازات، محاکمه، تشویق و … چه معنایی دارد ؟ آیا می شود کسی را که دستش بی اختیار مرتعش و لرزان است یا بیماری مادرزاد دارد ملامت کرد؟ آیا کسی دیگری را به دلیل قدکوتاهی یا رنگین پوست بودن سرزنش می کند یا چون این امور خارج از اراده انسان است، کسی را نمی توان در برابر آن سرزنش کرد؟

 

نمازجمعهنمازجمعهنمازجمعه
پخش
دریافت فایل
انسان شناسی دينی 98 نماز جمعه
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده
حجت الاسلام و المسلمين جناب آقای محسن زاده

بایگانی‌سالانه

جمعه ۳۰ آذر ۱۳۹۷